وبلاگ
جدول اشتال تیرآهن چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
جدول اشتال، جدول مشخصات مقاطع فولادی است: برای هر سایز تیرآهن، ابعاد دقیق، وزن هر متر و ویژگیهایی را میدهد که مهندسان در محاسبه سازه به کار میبرند. در ایران این نام برای جداول مشخصات پروفیلهای فولادی جا افتاده و معمولاً منظور از «جدول اشتال تیرآهن»، جدول مقاطع IPE، INP و هاش است. حتی اگر مهندس نیستید، با خواندن چند ستون این جدول میتوانید وزن خرید را تخمین بزنید، ابعاد تیر تحویلی را کنترل کنید و حرف مهندس و فروشنده را بهتر بفهمید.
برای خرید آهنآلات با قیمت روز و کیفیت مناسب، فولاد رادمهر همراه مطمئن شما در تأمین محصولات فولادی موردنیاز پروژههای ساختمانی است.
چرا به آن «اشتال» میگویند؟
Stahl در زبان آلمانی به معنای فولاد است و نام «اشتال» از همین واژه آمده است؛ در ایران این نام برای جدولهای مشخصات مقاطع فولادی جا افتاده است. امروز تولیدکنندگان بزرگ فولاد، جداول مشخصات مقاطع خود را منتشر میکنند و اعداد آنها برای مقاطع استاندارد اروپایی مثل IPE و HE تقریباً یکسان است.
ستونهای جدول را بشناسید
بیشتر جداول اشتال برای تیرآهن IPE این ستونها را دارند. نماد و واحد ممکن است بین جدولها کمی فرق کند؛ همیشه سطر عنوان جدولی را که در دست دارید بخوانید.
| نماد | معنی | واحد رایج | به چه دردی میخورد؟ |
| h | ارتفاع کل مقطع | میلیمتر | تشخیص سایز و کنترل ابعاد |
| b | پهنای بال | میلیمتر | کنترل ابعاد، جزئیات اتصال |
| tw | ضخامت جان | میلیمتر | کنترل ابعاد هنگام تحویل |
| tf | ضخامت بال | میلیمتر | کنترل ابعاد هنگام تحویل |
| r | شعاع گوشه محل اتصال بال و جان | میلیمتر | جزئیات اجرایی |
| A | مساحت مقطع | سانتیمتر مربع | محاسبه سازه |
| G یا m | وزن هر متر | کیلوگرم بر متر | برآورد وزن و هزینه خرید |
| Iy و Iz | ممان اینرسی حول محور قوی و ضعیف | سانتیمتر به توان ۴ | سختی در برابر خمش |
| Wy و Wz (در بعضی جدولها Wel و Wpl) | اساس مقطع الاستیک و پلاستیک | سانتیمتر مکعب | مقاومت خمشی |
| iy و iz | شعاع ژیراسیون | سانتیمتر | مقاومت در برابر کمانش |
محور قوی (y) محوری است که تیر معمولاً حول آن خم میشود، یعنی وقتی تیر ایستاده قرار گرفته و بار از بالا میآید. محور ضعیف (z) محور عمود بر آن است. در بعضی جداول قدیمیتر، این دو محور با x و y نامگذاری شدهاند؛ پس پیش از استفاده، تعریف محورها را در همان جدول ببینید.
برای خرید ناودانی و نبشی باکیفیت و اطلاع از قیمت روز محصولات فولادی، میتوانید از تنوع محصولات فولاد رادمهر دیدن کنید و متناسب با نیاز پروژه خود خرید کنید.
مثال: خواندن سطر IPE 160
این سطر از جدول مقاطع IPE منتشرشده توسط British Steel است:
| h (mm) | b (mm) | tw (mm) | tf (mm) | r (mm) | A (cm²) | وزن (kg/m) | Iy (cm⁴) | Wel,y (cm³) | iy (cm) | Iz (cm⁴) | Wel,z (cm³) | iz (cm) |
| ۱۶۰ | ۸۲ | ۵ | ۷٫۴ | ۹ | ۲۰٫۱ | ۱۵٫۸ | ۸۶۹ | ۱۰۹ | ۶٫۵۸ | ۶۸ | ۱۷ | ۱٫۸۴ |
از این سطر میفهمیم:
- تیر ۱۶۰ میلیمتر ارتفاع و ۸۲ میلیمتر پهنای بال دارد.
- هر متر آن ۱۵٫۸ کیلوگرم وزن اسمی دارد؛ پس شاخه ۱۲ متری حدود ۱۸۹٫۶ کیلوگرم است.
- ممان اینرسی حول محور قوی (۸۶۹) حدود ۱۲٫۸ برابر محور ضعیف (حدود ۶۸) است. یعنی سختی خمشی این مقطع در جهت قوی چندین برابر جهت ضعیف است؛ به همین دلیل تیرهای سقف معمولاً طوری نصب میشوند که بار در جهت محور قوی بیاید. جهت نصب هر عضو را نقشه سازه مشخص میکند.
برای خرید لوله داربست باکیفیت و مناسب پروژههای ساختمانی و صنعتی، فولاد رادمهر گزینههای متنوعی را برای انتخاب و تأمین محصول در اختیار شما قرار میدهد.
سه کاربرد عملی برای خریدار و مجری
۱. برآورد وزن و هزینه خرید
وزن هر متر را در طول کل هر مقطع ضرب کنید تا وزن خرید به دست آید. این عدد را برای مقایسه پیشفاکتورها به کار ببرید.
۲. کنترل بار تحویلی
هنگام تحویل، با کولیس و متر، ارتفاع، پهنای بال و ضخامت بال و جان چند شاخه را اندازه بگیرید و با جدول مقایسه کنید. وزن چند شاخه را هم کنترل کنید و وزن هر شاخه را بر طول اندازهگیریشدهاش تقسیم کنید تا با وزن هر متر جدول قابل مقایسه شود. اختلاف کوچک طبیعی است، چون هر استاندارد تولید برای ابعاد و وزن رواداری دارد؛ برای مقاطع I و H اروپایی این رواداریها در استاندارد EN 10034 آمده است. اختلاف آشکار را با فروشنده و ناظر در میان بگذارید.
۳. فهم بهتر نقشه و حرف مهندس
وقتی مهندس میگوید «این تیر خیز زیادی دارد» یا «ستون در محور ضعیف کم میآورد»، با نگاه به Iy و Iz یا iy و iz میتوانید بفهمید منظور چیست و چرا یک مقطع جای دیگری را نمیگیرد.
جدول اشتال جای محاسبه سازه را نمیگیرد
جدول اشتال مشخصات مقطع را میدهد، نه اینکه کدام مقطع برای ساختمان شما کافی است. انتخاب مقطع به بار، دهانه، شرایط تکیهگاه، اتصالات و ضوابط طراحی بستگی دارد و کار مهندس محاسب است. از جدول برای فهم، برآورد و کنترل استفاده کنید، نه برای انتخاب مقطع سازه.
یک نکته درباره منبع جدول
جدولهایی که در اینترنت دستبهدست میشوند، گاهی خطای تایپی یا واحد اشتباه دارند. برای کار جدی، جدول را از منبع معتبر، مثل کاتالوگ رسمی یک تولیدکننده یا استاندارد مرجع، بردارید و اگر برای پروژه خاصی خرید میکنید، از تولیدکننده یا فروشنده جدول مشخصات همان محصول را بخواهید.
از جدول تا خرید
اگر لیست مقاطع پروژه را دارید، وزن هر متر را از جدول بردارید و وزن کل خرید را حساب کنید. جدول کامل مقاطع IPE را میتوانید در دیتاشیت رسمی British Steel ببینید که در منابع آمده است. برای قیمت روز همان مقاطع، با کارشناسان فروش فولاد رادمهر تماس بگیرید.
منابع
- British Steel — IPE Sections Datasheet — ۲۰۲۶ — https://www.britishsteel.co.uk/wp-content/uploads/2026/07/IPE-datasheet-21.07.26.pdf
- CEN — EN 10034: Structural steel I and H sections, tolerances on shape and dimensions — ۱۹۹۳